Rowerowe kalendarium Krakowa

perpetual calendar paris edition

CC-BY-NC-SA postopp1

Kraków Miastem Rowerów – to nie tylko popularne hasło krakowskich rowerzystów, to ponad 100 letnia historia krakowskiego „roweryzmu”.

Szczególnie ciekawe są lata III RP. Innowacje, pionierskie i wzorcowe rozwiązania w zakresie infrastruktury rowerowej. Rowerowy Kraków to ważny i opiniotwórczy ośrodek, a jego „dobre praktyki” powielane są później w całej Polsce. Jak do tego doszło ? Opowiem to w moim kalendarium:

1869 Pierwszy rower na ulicach Krakowa
1896 w Krakowie było już zarejestrowanych 300 rowerów.
1899 Regulamin jazdy na kole w obrębie miasta Krakowa, wydany przez c.k. Dyrekcyę Policyi w porozumieniu z Magistratem król. stoł. miasta Krakowa
lata 50 XX wieku – Podczas budowy Nowej Huty standardem było wyznaczanie ścieżek rowerowych przy wszystkich głównych ulicach (np. od Placu Centralnego ścieżki rowerowe zbudowano przy wszystkich ulicach z wyjątkiem Al. Róż). Obecnie jedynymi funkcjonującymi ddr z tamtego okresu jest trasa od Bulwarowej do CA HTS po obu stronach al. Solidarności, oraz od Bulwarowej do Igołomskiej po południowej stronie Ptaszyckiego. Jednak większość DDR z tamtego okresu (mimo że przetrwały i są widoczne) służy jako “przedłużenie” parkingów. Na skrzyżowaniach nie stosowano żadnych obniżeń krawężników, więc pokonywanie ich było trudne, a przez to popularność znikoma. Kraków nie był pionierem w tym względzie. Poznań i Wrocław miały ścieżki rowerowe jeszcze przed wojną.
1968 Urodził się Marcin Hyła. Najbardziej znany krakowski i polski działacz rowerowy.
lata 70 XX wieku – odcinki dróg rowerowych powstały wzdłuż Alei Pokoju (widoczny do dziś asfalt) i na Rondzie Mogilskim (już nie istniejące).
1978 list otwarty Tadeusza Kopty o budowę dróg rowerowych w Krakowie.
1979 Tadeusz Kopta organizuje w Krakowie w ramach SITK pierwszą w Polsce konferencje naukowo – techniczną o rowerach „Komunikacja rowerowa – stan obecny i perspektywy rozwoju”.
1979 Usunięcie samochodów, ale i też rowerów z płyty Rynku Głównego
1980 Powstaje Polski Klub Ekologiczny, który podejmuje zdecydowane działania na rzecz roweru.
1980 Rowery powracają na Rynek Główny
1984 T. Kopta wydaje podręcznik „Rower w ruchu drogowym”
1984 Po pismach SITK i PKE autorstwa T.Kopty do Ministerstwa Transportu wprowadzono do rozporządzenia znak C13/16 (droga dla pieszych i kierujących rowerami). Umożliwiło to rozwój infrastruktury rowerowej.
1984 Apel PKE o uspokojenie ruchu w centrum Krakowa wraz z koncepcją jak to zrobić.
1987 Pierwszy „Dzień bez Samochodu” zorganizowany przez Polski Klub Ekologiczny. Na rowerach pojawiło się kilkadziesiąt (a może kilkaset) krakowian, z śp. Jerzym Bińczyckim i Anną Dymną, aktorami Starego Teatru na czele. Od tej pory PKE co roku z tej okazji wystosowuje list otwarty do Premiera z apelem o politykę transportowa ekorozwoju promującą rowery i transport zbiorowy.
PKE wydaje publikację „Ten król jest nagi” o zagrożeniach motoryzacyjnych i konieczności promocji roweru. Powstaje też praca naukowa pod kierunkiem śp. prof. M. Gumińskiej „Komunikacyjne zagrożenia Krakowa” w której wymieniano rower jako jedno z remediów na problemy komunikacyjne. Motorem prorowerowych działań jest T. Kopta.
1988 Po apelu PKE z 1984 roku powstaje pierwsza w Krakowie, a także w Polsce Strefa Tempo 30, obejmująca obszar ograniczony historyczną 1 obwodnicą (Plantami). Autorem miejskiej koncepcji I etapu uspokojenia ruchu był inż.Zbigniew Melanowski.
1991 Wymalowano ścieżkę rowerową na alejce wzdłuż al. 3 Maja przy Błoniach, a następnie na bulwarze Wisły pod Wawelem. Było to rezultatem wieloletnich starań (komuniści odmawiali twierdząc, że rowerzyści będą wpadać do wody), a zmiany umożliwiły dopiero wolne wybory i wiceprezydent Jan Friedberg,
1992 Do działań Polskiego Klubu Ekologicznego dołączyła Federacja Zielonych i w Krakowie zaczął się festiwal akcji rowerowych.
1992 Podczas “Dnia bez samochodu” rowerzyści zbierają podpisy pod petycją dotyczącą rozpoczęcia budowy systemu ścieżek rowerowych, Manifestacja rowerowa pod przewodnictwem Jerzego  Bińczyckiego gromadzi kilkuset rowerzystów.
1992 Startuje projekt „Kraków miastem rowerów” w ramach Fundacji Wspierania Inicjatyw Ekologicznych oraz Federacji Zielonych. Jego koordynatorem jest Marcin Hyła. Kraków był wówczas postrzegany w Polsce jako matecznik wszelkich działań alternatywnych, ekologicznych i rowerowych.
1992 Pod koniec roku oddano do użytku (za 2 mld “starych” zł) ścieżkę rowerową od ul. Szewskiej, przez ul. Krupniczą, Czystą, Reymonta, Buszka, Odlewniczą, Armii Krajowej na os. Widok. Była to pierwsza realna inwestycja rowerowa, a nie malowanie farbą istniejącej, dostępnej dla rowerzystów asfaltowej przestrzeni bez ruchu samochodowego. Pewna część tej trasy już nie istnieje.
Ciężko ocenić, czy była to pierwsza DDR III RP, ale na pewno jedna z pierwszych.
W ramach tej inwestycji na ul. Reymonta powstaje pierwszy pas rowerowy w Krakowie i prawdopodobnie drugi (po Poznaniu) w Polsce.
1993 W ramach przyjętej polityki transportowej (Uchwała Nr LXX/468/93 Rady Miasta Krakowa z dnia 8 stycznia 1993 r. – dokument wzorcowy) znalazły się zapisy o budowie 355 km tras rowerowych, autorstwa prof. Andrzeja Rudnickiego i dr Tadeusza Kopty. „Koncepcja dróg rowerowych dla Krakowa” autorstwa Rudnickiego i Kopty uzyskuje w 1996 roku I nagrodę Ministra Ochrony Środowiska w ogólnopolskim konkursie na komunikację rowerową w mieście. Władze miasta nie wykorzystują jednak tego sukcesu. Tadeusz Kopta z powodu braku działań miasta na rzecz ruchu rowerowego wycofuje się z aktywnej działalności.
1993 Polski Klub Ekologiczny oraz Federacja Zielonych-Kraków organizują m.in “Dzień Ziemi”, akcję rozbijania samochodu młotem na krakowskim Rynku (w ramach Juwenaliów)  , “Dzień bez samochodu” (500-1000 rowerzystów, najbardziej znani to Jerzy Bińczycki, Tadeusz Kopta, Adam Markowski, Marcin Hyła)
1993-1995 na 11 km dróg rowerowych wydano ok. 6 mld starych złotych. Kraków staje się rowerową stolicą Polski, a kampania “Kraków Miastem Rowerów” jest wzorem dla działaczy z całego kraju.
1995 Na spotkaniu w Krakowie powstaje siec “Miasta dla Rowerów
Połowa lat ’90 W Krakowie funkcjonuje Zielony Stół – rodzaj forum dyskusji między urzędnikami, lokalnymi politykami a organizacjami pozarządowymi. Nigdy żadne „zalecenie” tego forum nie zostało w jakiejkolwiek formie wdrożone.
1996 W Krakowie powstaje magazyn rowerowy BikeBoard
1996-2001 Działa www.cyf-kr.edu.pl/rowery strona rowerowa Zbooy’a – jedna z najstarszych w Polsce. Obecnie dostępna pod adresem http://rowery.zbooy.pl/
1997 Fakt zamykania odcinka ścieżki biegnącego przez Akademię Górniczo – Hutniczą nocą na klucz stał się Bareizmem Roku tygodnika Wprost.
1997-2000: stracone lata. Wyremontowana ul. Karmelicka jest całkowicie nieprzyjazna dla rowerzystów – mimo, że według polityki transportowej miasta , oraz Planu Ogólnego Zagospodarowania Przestrzennego  miała być ulicą pieszo-rowerowo-tramwajową. Podobnie stało się w przypadku ulicy Zwierzynieckiej. Niezadowolenie ze współpracy z władzami Krakowa jest przyczyną powstania niezależnego komitetu wyborczego „Zieloni”, grupującego środowiska m.in. kampanii „Kraków miastem Rowerów”. Sromotna przegrana z wynikiem ok 1%. Prężne na początku lat 90 krakowskie środowisko rowerowe i alternatywne rozpada się, wiele osób znika z Krakowa, a współpraca z samorządem lokalnym zostaje de facto zawieszona na kołku. Przyczyn jest więcej – ale jedną z głównych jest po prostu zniechęcenie wieloletnim przysłowiowym „waleniem grochem o ścianę”, czyli całkowitym brakiem współpracy z samorządem.
1997 lub 1998 Przejazd rowerowy na Dzień bez Samochodu przybiera kształt masy krytycznej: w proteście przeciwko polityce Krakowa blokowano Most Dębnicki. Ponieważ blokady nie przyniosły oczekiwanych skutków, rowerzyści zradykalizowali swoje działania. Zaczęły się pierwsze masy krytyczne, jednak zupełnie „nie wypaliły”. W sumie były 2 lub 3(po kilkanaście osób) i za każdym razem coraz mniej osób w nich jeździło. Był to początek okresu „rowerowej wielkiej smuty„.
Pod koniec lat 90-tych praktycznie przestało istnieć silne środowisko użytkowników rowerów, zgromadzone wcześniej wokół Federacji Zielonych, Fundacji Wspierania Inicjatyw Ekologicznych i Polskiego Klubu Ekologicznego. Część aktywistów odeszła a część stała się ekspertami, konsultantami w skali ogólnopolskiej. Nowe oddolne inicjatywy rowerowe, związane ze środowiskiem anarchistów, odrodzą się dopiero w 2005 roku.
1998 Drugi zlot „precla” w Ojcowie, czyli członków grupy dyskusyjnej pl.rec.rowery
W jego następstwie odbywały się cykliczne imprezy rowerowe w okolicach Krakowa zwane LITeratura.
2001 Z powodu bałaganu UMK gubi ważny list polecony, przez co Kraków nie pozyskuje dużego dofinansowania na ścieżki rowerowe (w tym samym czasie Gdańsk uzyskuje 1 mln dolarów z GEF).  M. Hyła przenosi swoje działania z tym związane do Gdańska. Aferę nagłaśnia Gazeta Wyborcza. Jest to katalizator zmian.
2001 Powstaje Zespół Zadaniowy ds. polityki rowerowej miasta pod przewodnictwem wiceprezydenta Pawła Zorskiego. Kraków staje się pierwszym miastem w Polsce, które wdrożyło procedurę Audytu Rowerowego (to decyzja dyrektora magistratu, formalizująca dobrą praktykę, która miała miejsce niemal od początku istnienia zespołu zadaniowego).
2001 Dopuszczenie dwukierunkowego ruchu rowerowego w ul. Grodzkiej. Jest to pierwszy kontrapas w historii Krakowa i prawdopodobnie drugi (po Poznaniu) w Polsce.
2001 Powstaje strona http://www.krowa.org/ Krowa – czyli Krakrower.
2002: Pierwszy kontrapas poza Strefą B w Krakowie na ul. Kopernika. Rozwiązanie wzorcowe.
2002 Dwaj kandydaci na Prezydenta Krakowa – Jan Rokita i Józef Lassota jeżdżą na rowerach i deklarują poparcie dla rowerzystów. W programie wyborczym Rokity są ścieżki rowerowe i jest to pierwszy przypadkek kiedy polityk tej rangi prosi NGO o stworzenie mu części programu politycznego.
2002 Na ul. Klimeckiego powstaje pierwsza DDR bez nawierzchni z kostki brukowej w Krakowie (jest asfalt). To gigantyczny skok jakościowy dla rowerzystów.
2003 Rada Miasta uchwala nowe Studium Kierunków i Uwarunkowań Zagospodarowania Przestrzennego, z wzorcowymi tekstowymi zapisami „okołorowerowymi” (wprowadzonymi na sesji przez radnych).
2003 Zarządzenie nr 1474/2003 Prezydenta Miasta Krakowa z dn. 27.10.2003 powołujące Zespół Zadaniowy ds. ścieżek rowerowych i niechronionych uczestników ruchu drogowego
2003 Powstaje Studium Sieci Tras Rowerowych na zlecenie Urzędu Miasta Krakowa autorstwa inż. Jerzego Reisera, wraz ze studium wykonalności dla pierwszego etapu, autorstwa inż. Krzysztofa Migdała i koreferatem dla obu opracowań autorstwa Marcina Hyły.
2004 Zarządzenie nr 2103/2004 Prezydenta Miasta Krakowa z dn. 26.11.2004 w sprawie wprowadzenia do stosowania „Standardów technicznych dla infrastruktury rowerowej Miasta Krakowa
2004 Powstaje najdłuższa w Krakowie droga rowerowa: Trasa do Tyńca
2005 Maj, pierwszy przejazd odrodzonej Masy Krytycznej w Krakowie (około 300 uczestników). Główną siłą napędową byli anarchiści, ale tak naprawdę masa ludzi dołożyła swoją cegiełkę.
2005 Powstaje pierwsza strona WWW Krakowskiej Masy Krytycznej, pod obecnie już nie funkcjonującym adresem www.cyklokrak.com
2005 Powstaje lista dyskusyjna krakowskiej masy krytycznej.
2006 Powstaje strona http://krakowskamasa.republika.pl/
2007 Zarządzenie nr 541/2007 Prezydenta Miasta Krakowa z dn. 13.03.2007 powołujące Zespół Zadaniowy ds. ścieżek rowerowych i niechronionych uczestników ruchu drogowego
2007 Nowa polityka transportowa – Uchwała Nr XVIII/225/07 Rady Miasta Krakowa z dnia 4 lipca 2007 r.
2007 Powstaje serwis masakrytyczna.krakoff.info autorstwa Marcina Wójcika.
2007 Pierwsza miejska akcja stawiania stojaków (koordynowana m.in. przez Gazetę Wyborczą). Wyborcza walczyła przede wszystkim o stojaki przy swojej siedzibie na Brackiej, oraz w zaułku św. Tomasza, jednak do dzisiaj(2011) nie stanęły tam żadne stojaki.
2008 Krakowski poseł Łukasz Gibała składa wniosek do Biura Analiz Sejmowych z prośbą o zweryfikowanie zgodności przepisów Prawa o Ruchu Drogowym z Konwencją Wiedeńską. Opinia prawna wydana przez BAS ma kluczowe znaczenie dla uzyskanej w 2011 roku “rowerowej” nowelizacji PoRD.
2008 Powstaje http://www.krakowcyclechic.com – blog Joanny Jałowiec o krakowskiej rowerowej elegancji (cycle chic)
2008 Powstaje system automatycznych wypożyczalni rowerów miejskich (pionierski w skali kraju). System wystartował od 100 rowerów rozmieszonych w 12 stacjach bazowych. Operatorem została firma BikeOne. http://pl.wikipedia.org/wiki/BikeOne
2009 Kraków (wiceprezydent prof. Wiesław Starowicz) i Gdańsk jako pierwsze miasta w Polsce podpisują Kartę Brukselską.
2009 Otwarcie pierwszej kładki pieszo-rowerowa w Krakowie. Jest to przeprawa przez Wisłę przy moście w ciągu autostrady A4 na stopniu wodnym Kościuszko w Krakowie.Kładka ma długość 285 m (wraz z dojazdami – 352 m) a szerokość 4,2 m.
2009 Otwarty pierwszy tunel rowerowy w Krakowie (pod Dworcem Głównym). Sam tunel powstał jako bagażowy (a nie rowerowy) jeszcze w latach 80-tych.
2009 Pierwszy Park(-ing) day, kamienica przy ul. Karmelickiej 27
2009 Pierwsze Święto Cykliczne – finał przy NCK w Nowej Hucie (ok 500 uczestników)
2009 Po raz pierwszy miasto zezwala rowerzystom na jazdę po niektórych chodnikach za pomocą kombinacji znaków C16/T22.
2009 Z inicjatywy Ministerstwa Infrastruktury powstaje w Krakowie Zespół ds. Ścieżek (Dróg) Rowerowych GDDKiA, a jego kierownikiem zostaje dr inż. Tadeusz Kopta
2010 akcja “Rowerem legalnie pod prąd”, zakończona otwarciem kilkunastu kontrapasów na terenie Starego Miasta i Kazimierza, oraz wprowadzeniem strefy Tempo 30 na Kazimierzu.
2010 Święto Cykliczne ląduje na Zabłociu (ponad 500 osób w przejeździe, ok 700 uczestników imprezy).
2010 Park(ing) day przy ul. Józefa
2010 Serwis masakrytyczna.krakoff.info przeistacza się w ibikekrakow.com
2010 Wybory samorządowe. Andrzej Duda, oraz Stanisław Kracik promują się jeżdżąc na rowerach. Ta dwójka wraz z prof. Jackiem Majchrowskim dyskutują o problemach krakowskich rowerzystów podczas godzinnej audycji w radiu TOK FM. W programie każdego z liczących się kandydatów znajdziemy jakieś postulaty rowerowe, choć w różnym zakresie.
2011 Zawiązanie się KIR: Krakowskiej Inicjatywy Rowerowej – platformy dialogu między politykami, a rowerowymi aktywistami.
2011 List otwarty do RMK ws. zwiększenia budżetu na inwestycje rowerowe. Akcja zakończona sukcesem, budżet na inwestycje rowerowe urósł z 0 zł do 3 mln złotych.
2011 Radny Jerzy Woźniakiewicz przedstawia “kontrapasową uchwałę kierunkową”, pierwszą w Polsce uchwałę zobowiązującą zarządcę drogi do dopuszczenia ruchu rowerowego “pod prąd”.
03.2011 Ostatni wpis na http://www.krakowcyclechic.com
06.2011 powstał blog Bike Belle. Blog przerodził się później w butik rowerowy pod tą samą nazwą, a jego założycielka Gosia Radkiewicz, znana w sieci jako Rowerzystka Miejska, jest jedną z najaktywniejszych propagatorek stylowej jazdy w Polsce.
10.2011 Powstaje blog WolnyRower, który kontynuuje tradycje pisania o krakowskiej rowerowej elegancji (cycle chic)
04.2012 roku zarejestrowane zostało Stowarzyszenie Kraków Miastem Rowerów

Jakie będą następne dzieje rowerowego Krakowa ?

Od urodzenia w Krakowie. Absolwent Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej Politechniki Krakowskiej. Związany ze Stowarzyszeniem Kraków Miastem Rowerów, oraz Stowarzyszeniem Przestrzeń-Ludzie-Miasto. Pierwsza publikacja na ibikekrakow: 17 marca 2010. Zainteresowania: - rowerowe BRD (edukacja, walka z mitami, SEWiK), - ruch pod prąd (animator akcji "Rowerem legalnie pod prąd"), - przewóz dzieci, - edukacja ws zanieczyszczeń, - promocja: Kraków na skróty, Rower mój środek transportu, - przyczepki, rowery cargo, rowerem na zakupy, rower i handel, - rowery w liczbach, statystyki, - zrównoważony transport (budżet), - sprzeciw wobec promowania i obligatoryjności kasków, - zmiana przepisów dla nietrzeźwych rowerzystów, - polityka parkingowa (w tym płatne parkowanie, parkowanie i handel), - transport zbiorowy,